Konrad Jażdżewski

Konrad Jażdżewski
1908–1985

Jeden najwybitniejszych archeologów polskich XX w. współzałożyciel Uniwersytetu Łódzkiego, twórca Zakładu Prehistorii UŁ, w latach 1945–1979 Dyrektor Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, a także animator i pierwszy kierownik Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk w Łodzi.

Po ukończeniu szkoły średniej w Gnieźnie, w 1926 r. podjął studia na Uniwersytecie Poznańskim pod kierunkiem prof. Józefa Kostrzewskiego, które ukończył w 1930 r. Choć Konrad Jażdżewski swymi naukowymi korzeniami najmocniej związany był z poznańskim ośrodkiem archeologicznym (gdzie w 1935 r. uzyskał stopień doktora, a w 1939 r. habilitację), istotną rolę w ukształtowaniu jego osobowości naukowej, w zdobyciu doświadczenia zawodowego przyniosła również praca w Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie (w latach 1931–1939).

We wrześniu 1939 r. Konrad Jażdżewski miał objąć Katedrę Archeologii w Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Wybuch wojny zniweczył te plany, więc pozostał w Warszawie. W czasie okupacji, w latach 1940–1944, pełnił funkcję Dyrektora Państwowego Muzeum Archeologicznego. Mimo wielu trudności zatrudniał 20 polskich specjalistów, stwarzając im warunki bezpiecznej egzystencji. Niestety w czasie powstania warszawskiego stracił dom i cały dobytek oraz bibliotekę i materiały naukowe. W tej trudnej sytuacji, i z braku perspektyw zawodowych w stolicy, na wieść o planowanym tworzeniu wyższego szkolnictwa w Łodzi postanowił właśnie w tym mieście zacząć od nowa organizować dom i warsztat pracy naukowej.

Dalsza kariera profesora rozwijała się szybko, bowiem już w 1946 r. został profesorem nadzwyczajnym, a w 1957 r. zwyczajnym. Będąc znawcą materiałów i problematyki archeologicznej w bardzo szerokim zakresie (od prahistorii po wczesne średniowiecze), wykształcił specjalistów podejmujących badania nad różnymi epokami. Jego wychowankowie odegrali i odgrywają bardzo istotną rolę, zarówno w życiu naukowym, jaki organizacyjnym polskiej archeologii.

Przez całe życie naukowe związany był również z ruchem wydawniczym. W latach 1935–1946 (z przerwą na wojnę) redagował pismo „Z otchłani wieków” popularyzując prehistorię. W roku 1948 zainicjował wydawanie serii „Acta Archaeologica Lodziensis”. W 1956 r. stworzył czasopismo „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi”. W dwa lata później, wspólnie z Witoldem Henslem, powołał serię międzynarodową wydawnictwa „Inventaria Archaeologica”, a w 1966 r. przyczynił się do powstania wydawnictwa „Archaeologia Urbium”. Od 1960 r. wchodził w skład komitetu redakcyjnego międzynarodowego słownika archeologicznego „Glossarium Archaeologicum”.

Prof. Konrad Jażdżewski kierował Katedrą Archeologii do 1970 r., kiedy to był zmuszony ograniczyć się do funkcji dyrektora Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi.

W 1985 r., na krótko przed śmiercią, został wyróżniony przez Uniwersytet Łódzki tytułem doktora honoris causa.

Opracowała Adrianna Szczerba